به نام خدا

نام درس :
تکنولوژی بتن و اجرای سازه های فلزی

استاد مربوطه :
جناب آقای مهندس صالحی

تهيه کنندگان :
نويم ابراهيمی _ احسان نقدی مشهديکلايی
گروه : 1

پاييز 87

1 . كليات

1-1 كاربرد
مشخصات، استانداردها و ضوابط تعريف شده در اين نشريه به منظور ارائه طريق و اعلام نكات فني لازم‌الاجرا در انجام كارهاي ساختماني (بناهاي متعارف و عمليات وابسته به آنها) مي‌‌باشد، اين نشريه به خودي خود كامل بوده و اجراكنندگان بايد با توجه به اين مشخصات نسبت به اجراي عمليات ساختماني زير نظر دستگاه نظارت بپردازند. براي تكميل اين مشخصات، بسته به نياز چنانچه مشخصات و ضوابطي در نشريه مشخصات فني خصوصي وجود داشته باشد كه مغاير با مندرجات اين نشريه باشد، اولويت با مشخصات فني خصوصي است.
به طور خلاصه اين نشريه راهنمايي براي تمامي امور فني و مشخصات اجرايي پروژه‌ها است. استناد به ديگر ضوابط از مسئوليتهاي پيمانكار در مورد اجراي اين مشخصات نمي‌كاهد.
چنانچه در مواردي با توجه به شرايط خاص ضمن اجراي كار، مشخصات فني منطقي‌تري وجود داشته باشد، مهندسان مشاور بايد در مشخصات فني خصوصي، اين موارد را صراحتاً ذكر نموده و مراتب را براي بررسي و اظهار نظر به دفتر تدوين ضوابط و معيارهاي فني سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور ارائه نمايند تا در صورت حصول اطمينان از انسجام مطالب پيشنهادي، از آنها در آينده در اصلاح مشخصات استفاده شود.

1-2 آماده كردن كارگاه
پس از تحويل كارگاه، پيمانكار بايد بر اساس ضوابط و مندرجات قرارداد نسبت به آماده‌سازي كارگاه اقدام نمايد.
آماده‌سازي اوليه به منظور استقرار عوامل اجرايي و شروع كار به شرح زير است:
  1-3 نقاط نشانه و مبدأ
براي پياده كردن قسمتهاي مختلف پروژه و تعيين حدود قانوني كار و مرز عمليات قرارداد بر اساس نقشه‌هاي اجرايي، مقدار كافي نقاط نشانه و مبدأ از طرف كارفرما و دستگاه نظارت طي صورتجلسه‌اي هنگام تحويل زمين در اختيار پيمانكار قرار داده خواهد شد.
پيمانكار موظف است نسبت به حفظ و حراست اين نشانه‌ها ضمن عمليات اجرايي و تا پايان كار و تحويل موقت اقدام نمايد. در صورت نياز پيمانكار موظف است بر اساس نشانه‌هاي اصلي نسبت به ايجاد نشانه‌هاي فرعي و كمكي اقدام نمايد. اين نشانه‌ها بايد توسط پايه‌هاي بتني حداقل 15× 15 و ارتفاع 70 سانتيمتر ساخته شود و حداقل 20 سانتيمتر از آن، از سطح زمين تسطيح شده اجراي عمليات بالاتر باشد

1-4 پركردن چاهها، قنوات و قطع اشجار
چاههاي آب و فاضلاب و قنوات متروكه كه در محوطه عملياتي پروژه واقع شده‌‌اند و پر كردن آنها ضروري است بايد با نظر دستگاه نظارت پر و ساخته شوند. نحوه اجراي عمليات و چگونگي پرداخت حق‌الزحمه مربوط به آنها با نظر دستگاه نظارت و توافق پيمانكار صورت خواهد گرفت.
پاك كردن محوطه از ريشه درختان و اشجار بايد با نظر دستگاه نظارت صورت گيرد. به طور كلي لزوم قطع اشجار بايد قبلاً به تصويب كارفرما رسيده باشد. جمع‌آوري درختان و ريشه‌ها و برداشت خاك زراعي (خاك نباتي) تا عمقهاي خواسته شده و تخليه آنها به نقاط مشخص طبق دستور دستگاه نظارت صورت خواهد گرفت.

 1-5 ساختمانها و تأسيسات تجهيز كارگاه
پيمانكار بايد بر اساس دستورالعملها و مشخصات مندرج در مشخصات فني خصوصي و فهرست مقادير و بها نسبت به اجراي ساختمانها و تأسيسات مربوط به تجهيز كارگاه اقدام نمايد. بدين منظور پيمانكار بايد پس از امضاي قرارداد و تحويل زمين، نقشه جانمايي و استقرار ساختمانها و تأسيسات كارگاه را تهيه و به تصويب دستگاه نظارت برساند. ساختمانهاي مربوط به تجهيز كارگاه و تأسيسات مربوط بايد داراي استحكام كافي و از نظر فضا جوابگوي نيازهاي پروژه بوده و اصول ايمني در آنها رعايت شده باشد.

1-6 تحويل و كنترل مصالح
محل دپوي مصالح ساختماني نظير آجر، سيمان، شن و ماسه و آهن‌آلات بايد در نقشه جانمايي كارگاه مشخص شود. كالاهاي بسته‌بندي شده بايد در محلهاي سرپوشيده و انبارهاي مناسب نگهداري و دپو شوند. مصالح خراب و نامرغوب كلاً نبايد به كارگاه وارد شود، در صورت ورود مصالح نامرغوب پيمانكار بايد بلافاصله آن را از كارگاه خارج سازد. مصالحي كه در مرغوبيت آن شك و ترديد باشد نيز بايد مورد ارزيابي و آزمايش قرار گيرد تا در صورت اثبات عدم مرغوبيت سريعاً از كارگاه خارج شود.
ممكن است مصالح پاي كار به هر دليل بر اثر توقف زياد در كارگاه بموقع مصرف نشود و در نتيجه خواص خود را از دست بدهد يا كلاً در مشخصات آن تغيير حاصل گردد. در اين قبيل موارد بايد با حصول اطمينان از كيفيت اين مصالح نسبت به استفاده از آنها اقدام گردد.
به طور كلي تمامي مصالح بايد قبل از مصرف، كنترل و مناسب بودن آن مورد تأييد قرار گيرد.

2 . مصالح ساختماني

 
2-1 سنگ

2-1-1 كليات
سنگهايي كه در ساختمان مصرف مي‌شوند به يكي از صورتهاي طبيعي مانند قلوه‌سنگ، كار شده مانند بادبر و خرد شده مانند شن و ماسه هستند. در اين فصل واژه‌هاي مربوط به سنگهاي طبيعي و كار شده منطبق با نشريه شماره 90 دفتر تدوين ضوابط و معيارهاي فني سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور مي‌باشد و سنگهاي خرد شده به طور جداگانه مورد بحث قرار خواهد گرفت.
منشاء سنگهاي ساختماني ممكن است آذري، ته نشسته يا دگرگون باشد. از نظر تركيب شيميايي بيشتر سنگها را مي‌توان به سه دسته سيليسي، سيليكاتي و آهكي گروه‌بندي نمود.
شكل نهايي سنگها در موقع مصرف يا به حالت طبيعي است يا به صورت كار شده، همچنين سنگهاي ساختماني ممكن است باربر يا تزئيني باشند، در پاره‌اي موارد سنگها نقش باربر و تزئيني را توأماً ايفا مي‌نمايند.

 2-1-2 انطباق با مشخصات و استانداردها

سنگهاي مصرفي در هر پروژه بايد از نظر ويژگيهاي فيزيكي، شيميايي و مكانيكي، اندازه، ضخامت، رنگ و ديگر مشخصه‌هاي ظاهري با آنچه در نقشه‌ها، دستور كارها، مشخصات فني خصوصي و ساير مدارك پيمان ذكر شده است، منطبق باشد. نمونه سنگهاي بنايي و نما بايد قبلاً به تصويب دستگاه نظارت برسد.

ويژگيهاي فيزيكي، شيميايي و مكانيكي سنگها و روشهاي آزمايش آنها بايد مطابق استانداردهاي ايراني زير باشد:

ـ استاندارد شماره 449 : ”روش آزمايش مقاومت مصالح سنگي در مقابل عوامل جوي“

ـ استاندارد شماره 578 : ”روشهاي تعيين ميزان جذب آب و تاب مصالح سنگي در برابر يخبندان“

ـ استاندارد شماره 617 : ”روشهاي تعيين تاب گسيختگي فشاري و خمشي مصالح سنگي“

ـ استاندارد شماره 618 : ”بلوكهاي سنگهاي طبيعي براي برش به منظور استفاده در نما، كف و تزئينات“

ـ استاندارد شماره 619 : ”روشهاي آزمون تاب سايشي سنگ كه روي آن رفت و آمد مي‌شود“.

ـ استاندارد شماره 665 : ”روش تعيين تاب فشاري مصالح سنگي“

 

تا زماني كه استاندارد ايراني در پاره‌اي موارد تدوين نشده باشد در درجه اول استانداردهاي”سازمان بين‌المللي استاندارد ISO “ معتبر خواهد بود و در صورت نبودن استاندارد بين‌المللي به ترتيب استانداردهاي اتحاد شوروي سابق GOST ، آلماني DIN ، بريتانيايي BS و آمريكايي ASTM ملاك عمل قرار خواهد گرفت.

  2-1-3 ويژگيها و حداقل حدود قابل قبول

سنگهاي مصرفي بايد از نظر بافت و ظاهر، يكنواخت و بدون ترك بوده و عاري از رگه‌هاي خاكي، مارني، ميكايي، اليوين، پيريت، تركيبات سولفاتي و سولفيدي [حداكثر SO₃ به (1%) وزني محدود مي‌گردد] و ساير موادي باشد كه در اثر عوامل جوي و هوازدگي خراب مي‌شوند و به استحكام سنگها لطمه مي‌زنند.
تاب فشاري سنگها براي كارهاي بنايي باربر نبايد كمتر از اندازه مشخص شده در نقشه‌ها و مشخصات بوده و در هر حال نبايد كمتر از 15 مگاپاسكال (هر Mpa ، حدود 10 كيلوگرم بر سانتيمتر مربع) باشد. سنگهاي مصرفي در اقليمهاي سرد بايد در برابر يخبندان پايدار بوده و ضوابط مندرج در مشخصات و استانداردهاي مربوطه را پاسخگو باشند.
جذب آب، ميزان حل شدن در آب، تخلخل، پايداري در برابر هوازدگي (اثر گازهاي O₂ ، CO₂ ، COSO₃ ، SO₂ ، بخار آب، وزش باد، پرتوهاي خورشيدي و مانند اينها)، اسيدها و قلياها در مواردي كه سنگها در معرض عوامل گوناگون قرار مي‌گيرند، بايد با استانداردهاي مربوطه تطابق نمايد. سختي، مدول الاستيسيته، نرم شدن سنگها در آب و كاهش تاب آنها پس از آزمايش يخزدگي نيز در محاسبات استاتيك بايد مد نظر قرار گيرد. در كفهاي پر آمد و شد و پله‌ها پايداري سنگ در برابر سايش و ضربه بايد با مورد مصرف آن متناسب باشد.

در مورد سنگهاي نما ضريب انبساط حرارتي كانيهاي مختلف سنگ و همچنين ملات پشت آن بايد در يك حدود باشد تا از خرد شدن سنگ و جدا شدن آن از ملات جلوگيري به عمل آيد. ميزان رنگ‌پريدگي سنگهاي تزئيني نماي خارجي ساختمان در اثر آفتاب و هوازدگي نيز از اهميت ويژه‌اي برخوردار است كه بايد مورد توجه قرار گيرد.
جذب آب سنگهاي رگي حداكثر (5%) و ضريب نرم شدن  سنگ در آب، در مورد سنگهاي باربر و نما دست كم (70%) است. جذب آب مجاز در استاندارد ايراني براي سنگهاي آهكي متراكم (15%)، سنگهاي آهكي متخلخل (25%) و در مورد توفها (30%) ذكر شده است.
سطوح نماي سنگ بايد يكنواخت و به بهترين وجه كلنگي، تيشه‌اي، چكشي يا صيقلي شود به نحوي كه رگه‌ها و نقش طبيعي آن به خوبي مشخص باشد.
حداقل ريشه در سنگهاي لاشه سرتاسري (يا عمقي) در صورتي كه ضخامت ديوار اجازه دهد 500 ميليمتر، در سنگهاي كله 400 ميليمتر و در سنگهاي راسته به اندازه ارتفاع سنگ خواهد بود. ارتفاع سنگ ريشه‌دار در نما نبايد از عرض و ريشه آن بيشتر باشد. حداقل عرض و ارتفاع سنگ بادبر در نما به ترتيب بايد 200 و 150 ميليمتر و حداكثر بار سنگ 40 ميليمتر باشد. در مورد سنگ بادبر سرتراش و بادكوبه‌اي بايد حداقل ارتفاع هر سنگ 180 ميليمتر، حداقل تراش سطوح زيري و بالايي سنگ 150 ميليمتر و سطوح جانبي آن 80 ميليمتر و حداكثر بار آن 15 ميليمتر باشد. در مورد سنگهاي تمام تراش بايد كليه سطوح سنگ با قلم تراشيده و تيشه‌داري شود به نحوي كه مسطح و بدون اعوجاج و حداكثر بار آن 2 ميليمتر باشد.

سطوح و خطوط مرئي سنگ نبايد لب‌پريدگي داشته باشد و شكل سنگها بايد طوري باشد كه از شكل ديوار تبعيت كند. حداقل ضخامت سنگهاي نماي ريشه‌دار، پله، جدول و مانند اينها 150 ميليمتر است. حداقل ضخامت سنگهاي پلاك مصرفي در كف پله و درپوش 40 ميليمتر، پلاك كفپوش 30 ميليمتر، پلاك نما 20 ميليمتر و براي سنگهاي قرنيز دور اطاقها 10 ميليمتر مي‌باشد.
سنگ بايد متراكم و داراي ساخت و بافت يكنواخت بوده و از بلورهاي ريز تشكيل شده باشد و درجه خلوص آن حتي‌المقدور زياد باشد. حداقل تاب فشاري گرانيتها 1000، مرمرهاي سفيد و خاكستري 800 ، مرمرهاي رنگين 600 ، سنگهاي آهكي متراكم 200، سنگهاي آهكي متخلخل و توفها 50 كيلوگرم بر سانتيمتر مربع استاندارد شده است.
مصرف سنگهاي غير استاندارد در صورتي مجاز است كه در مشخصات و نقشه‌ها ذكر شده و نمونه آنها قبلاً به تصويب دستگاه نظارت برسد. مصرف مصالح سنگي كهنه در صورتي كه مطابق مشخصات بوده و كاملاً تميز شده باشد بدون اشكال است، ولي بهتر است در پشت كار و به همراه مصالح تميز به كار گرفته شود.

1-4 سنگهاي مناسب براي مصارف گوناگون
براي مصارف گوناگون سنگهايي بايد انتخاب شود كه در جدول زير آمده است: 
1: ابنيه فني راه و کارهاي آبي : سنگهاي آهکي متراکم، ماسه‌سنگها، توفها، گرانيت، ديوريت، گابرو، بازالت و ديگر سنگهاي سخت بادوام
2: پي‌سازيها و شالوده‌ها : هر نوع سنگي که با ضوابط پروژه مطابقت داشته باشد
3: نماي خارجي ساختمانها : سنگهاي آهکي متراکم، ماسه‌سنگها، مرمرهاي رنگي گوناگون، توفهاي آتشفشاني* ، گرانيت، زينيت، ديوريت، لابرادوريت، گابرو، با زالت و ديگر سنگهاي منطبق با ضوابط پروژه
4 : ديوارها : سنگهاي آهکي، دولوميت، ماسه‌سنگها، سنگهاي گچي* ، توفهاي آتشفشاني* و سنگهاي گوناگوني که براي تهيه سنگ شکسته مناسب‌اند
5 : پوشش سطوح داخلي ديوارها : سنگهاي آهکي مرمرين شبه مرمر، مرمرها، سنگهاي گچي* ، توفها* ، کنگلومراهاي کربناتي و سنگهاي مشابه
6 : سنگهاي سفت‌کاري، نما و پوششهاي ويژه : الف) ضد آتش- سنگ صابوني (تالکوم)* ، توف* ، اندزيت، بازالت و دياباز ب) ضد اسيد- گرانيت، ديوريت، کوارتزيت، ماسه‌سنگهاي سيليسي، اندزيت، تراکيت، بازالت و دياباز
ج) ضد قليا- سنگهاي آهکي متراکم، دولوميت، منيزيت، ماسه‌سنگهاي آهکي
7 : پله‌ها، کفها و دست‌اندازهاي خارجي : ماسه‌سنگها، گرانيت، ديوريت، زينيت، گابرو و بازالت
8 : پله‌ها، کفها و دست اندازهاي داخلي : مرمر، گرانيت و لابرادوريت

2-1-5 مصالح نصب

2-1-5-2 اتصالات و بستها
مصالح نصب سنگ و اتصالات و بند و بستهاي فلزي يا بايد از فلز زنگ نزن باشد و يا تمام قسمتهاي آن در داخل خمير سيمان ملات و دوغاب قرار گيرد تا از زنگزدگي آنها جلوگيري به عمل آيد. اتصالات غيرفلزي از نظر استحكام و دوام بايد قبلاً به تصويب دستگاه نظارت برسد.

  2-1-6 حمل و نقل و نگهداري
بارگيري، حمل و باراندازي مصالح سنگي بايد با دقت صورت گيرد. انواع گوناگون سنگها بايد جداگانه دسته‌بندي و انبار شوند. آزمايش نمونه‌هاي گرفته شده از سنگ در محل معدن و توده‌هاي سنگ موجود در كارگاه بايد منطبق با ويژگيهاي خواسته شده در مشخصات باشد.
مصالح سنگي بايد در مكانهاي تميز و حتي‌المقدور سرپوشيده نگهداري شده و از آلودگي آنها با خاك، مواد مضر و يخ و برف جلوگيري شود.

2-2 آجر

   2-2-1 كليات
آجر سنگي است ساختگي (مصنوعي) كه نوع رسي آن از پختن خشت (گل شكل داده شده) و نوع ماسه آهكي آن از عمل آوردن خشت ماسه آهكي (كه از فشردن مخلوط همگن ماسه سيليسي و آهك در قالب ساخته مي‌شود) با بخار تحت فشار زياد به دست مي‌آيد، آجرهاي بتني همانند بلوكهاي سيماني تهيه مي‌شوند. آجر رسي عمدتاً از سيليكاتهاي آلومينيوم بوده و آجر ماسه آهكي از سنگدانه‌هاي ريز سيليسي تشكيل شده است كه توسط خميري از جنس سيليكات كلسيم به همديگر چسبيده‌اند. اين آجر معمولاً به رنگ خاكستري است ولي مي‌توان با افزودن رنگ مناسب آن را به رنگهاي ديگر نيز توليد نمود. آجر به اشكال مكعب مستطيل توپر، سوراخدار، توخالي (مجوف تيغه‌اي و سقفي) و قطعات نازك توليد مي‌شود. از آجر در ساختن ديوارهاي باربر، تيغه‌هاي جدا كننده، سقفهاي تيرچه بلوك، طاق ضربي بين تيرآهنها و نماي خارجي و داخلي ساختمانها بهره‌گيري مي‌شود.

  2-2-2 انطباق با مشخصات و استانداردها
آجرهاي مصرفي در هر پروژه بايد از نظر ويژگيهاي فيزيكي، شيميايي و مكانيكي (مانند ابعاد، رنگ و ديگر مشخصه‌ها) با آنچه در نقشه‌ها، دستور كارها، مشخصات فني خصوصي و ساير مدارك پيمان ذكر شده است منطبق باشد. نمونه آجرهاي مصرفي اعم از پشت كار و نما، توپر و سوراخدار مجوف تيغه‌اي و سقفي، انواع رسي و ماسه آهكي بايد قبلاً به تصويب دستگاه نظارت برسد.
ويژگيهاي فيزيكي، شيميايي و مكانيكي آجرها و روش آزمايش آنها بايد مطابق استانداردهاي ايراني زير باشد:
ـ استاندارد شماره 7 : آجرهاي رسي (مشتمل بر ويژگيها، نمونه‌برداري و روشهاي آزمايش)
ـ استاندارد شماره 2909 : استاندارد ويژگيها و روشهاي آزمون تيرچه و بلوك سقفي
ـ استاندارد شماره 991 : آجر نسوز جهت طاقهاي قوسي
ـ هر استاندارد ايراني ديگري كه تا زمان انعقاد پيمان در باره آجر تدوين يا تجديد نظر شود
تا زماني كه استاندارد ايراني در پاره‌اي موارد تدوين نشده باشد در درجه اول استانداردهاي ”سازمان بين‌المللي استاندارد ISO “ معتبر خواهد بود و در صورت نبودن استاندارد مذكور به ترتيب استانداردهاي آلماني DIN ، بريتانيايي BS و آمريكايي ASTM ملاك عمل قرار خواهد گرفت.

 
2-2-3 ويژگيها و حداقل حدود قابل قبول
2-2-3-1 آجرهاي رسي
آجرهاي مصرفي در نما بايد مطابق استاندارد ايراني شماره 7، عاري از معايب ظاهري مانند ترك‌خوردگي، شوره‌زدگي، آلوئك و نظاير آن باشد. طول، عرض و ضخامت آجرهاي ماشيني بايد به ترتيب 2±220 و 1±105 و 1±55 ميليمتر باشد. طول، عرض و ضخامت آجرهاي دستي بايد به ترتيب 4±210 و 3±100 و 2±55 ميليمتر باشد. ضخامت آجرهاي نازك نما در هر دو مورد ماشيني و دستي بايد برابر 1±30 يا 1±40 ميليمتر بوده و طول و عرض آنها عيناً مانند آجرهاي ضخيم باشد. لبه آجرها بايد مستقيم و زواياي آنها قائمه و سطوحشان صاف باشد، پيچيدگي در امتداد سطح بزرگ آجر حداكثر 4 ميليمتر و در امتداد سطح متوسط آجر تا 5 ميليمتر مجاز است. وجود يك ترك عميق در سطح متوسط حداكثر تا عمق 40 ميليمتر در آجر پشت كار بلااشكال مي‌باشد. طول شكستگي و دندانه‌اي شدن خطوط و زوايا نيز در آجر پشت كار نبايد از 15 ميليمتر تجاوز كند و تعداد آن در هر آجر نبايد از دو عدد بيشتر باشد. در آجرهاي سوراخدار، سوراخها بايد عمود بر سطح بزرگ آجر و به طور يكنواخت در سطح آن توزيع شده و جمع مساحت آنها بايد بين (25%) تا (40%) سطح آجر باشد. بعد سوراخهاي مربع و قطر سوراخهاي دايره‌اي بايد حداكثر به 26 ميليمتر محدود شود و ضخامت ديوار بين سوراخ و لبه آجر بيش از 15 ميليمتر و فاصله بين دو سوراخ بيش از 10 ميليمتر باشد. وزن ويژه هر دو نوع آجر نبايد از 7/1 و وزن فضايي آنها از 3/1 گرم بر سانتيمتر مكعب كمتر شود. حداقل تاب فشاري آجرهاي دستي 80 و ماشيني پر مقاومت 175 و ماشيني متوسط 125 و ماشيني كم مقاومت 85 كيلوگرم بر سانتيمتر مربع استاندارد شده است و تاب فشاري آجرهاي مصرفي نبايد از اين حدود كمتر باشد. ضخامت تيغه‌هاي آجر مجوف ديواري و بلوك سفالي سقفي حداقل 8 و رواداري و ابعاد آنها 4± ميليمتر مي‌باشد.

آجرهاي مصرفي بايد در برابر يخبندان پايدار بوده و در آزمايش يخزدگي دچار خرابيهاي ظاهري مانند ورقه شدن، ترك خوردن و خرد شدن نشوند. درصد وزني جذب آب 24 ساعته آجرهاي ماشيني نبايد از 16 و در مورد آجرهاي دستي از 20 بيشتر شده و در هر دو نوع آجر از 8 كمتر باشد. آجرهاي توخالي تيغه‌اي و سقفي و قطعات نازك آجري مورد مصرف در نماسازي (به ابعاد تقريبي 20×40×200 يا 20×30×200 ميليمتر يا قطعات نازك آجري نما به ضخامت حدود 20 ميليمتر با نقش چند آجر بندكشي شده) حداقل بايد داراي مشخصات آجرهاي ماشيني با مقاومت متوسط مندرج در استاندارد ايراني شماره 7 باشند.
مصرف آجر غيراستاندارد در صورتي مجاز است كه استفاده از آن در مشخصات و نقشه‌ها پيش‌بيني شده و نمونه آن به تصويب دستگاه نظارت رسيده باشد و دست كم داراي ويژگيهاي زير باشد:
الف:كاملاً پخته و يكنواخت و سخت باشد و در برخورد با آجر ديگر صداي زنگدار ايجاد كند.
ب:تاب فشاري آن دست كم (80%) مقادير مندرج در استاندارد ايراني شماره 7 باشد.
ج: جذب آب آن در حدود مقادير تعيين شده در استاندارد باشد، در غير اين صورت مصرف آن فقط در اجزائي از ساختمان كه در معرض رطوبت قرار نمي‌گيرند مجاز است.
د: آجر مصرفي در نما بايد داراي شكل، نقش و رنگ موردنظر طراح بوده، و رواداري ابعاد آن حداكثر، (30%) بيش از رواداريهاي مندرج در استاندارد ايراني شماره 7 باشد.
هـ: آجر مورد مصرف در اقليمهاي سرد بايد در برابر يخبندان مقاومت مورد نظر را داشته باشد.

و: مصرف تكه آجر شامل سه قد ( آجر)، نيمه ( آجر)، چارك ( آجر) و كلوك (پاره آجر) در قسمتهاي دروني و پشت كار و نيز در مكانهايي كه مصرف آجر درست مقدور نيست مجاز مي‌باشد.
ز: مصرف آجرهاي ترك‌دار، كج و معوج، گود و برجسته كه انحنا، گودي و برجستگي آنها از 5 ميليمتر تجاوز نكند مشروط بر اينكه تعداد آنها از (20%) كل آجرها بيشتر نشود بلااشكال است. مصرف آجرهاي نما كه داراي آلوئك يا ترك باشند، تنها در پشت كار مجاز خواهد بود.
 مصرف آجرهاي كهنه درصورتي كه مطابق مشخصات بوده و كاملاً تميز شده باشد مانعي ندارد، ولي بهتر است به همراه آجرهاي نو و در پشت كار از آنها استفاده شود.
2-2-3-2 آجرهاي نسوز
آجرهاي نسوز مورد مصرف در ساختمان معمولاً از خاكهاي نسوز تهيه مي‌شوند. اين آجرها علاوه بر دارا بودن مشخصات آجرهاي معمولي بايد گرماي 1580 درجه سلسيوس را بدون آنكه خميري شوند و از شكل بيفتند، تحمل كنند. مقاومت آجر نسوز دست كم بايد 16 مگاپاسكال (حدود 160 كيلوگرم بر سانتيمتر مربع) باشد.
آجرهاي نسوز مصرفي در كارهاي تأسيساتي مانند ديگهاي آب گرم و بخار، تابع شرايط ويژة مربوط به خود خواهند بود.
2-2-3-3 آجرهاي بتني
آجرهاي بتني بايد با شرايط مندرج در مشخصات بلوكهاي بتني مطابقت داشته باشند.

2-2-3-4 آجرهاي ماسه آهكي
آجرهاي ماسه آهكي معمولاً به صورت توپر و سوراخدار به ابعاد حدود آجر رسي يا مضاربي از آن با ملحوظ داشتن ضخامت ملات ساخته مي‌شوند. رواداري طولي و عرضي اين آجرها 5/2± و براي ضخامت 2± ميليمتر مي‌باشد. آجرهاي ماسه آهكي در قطعات نازك و با ضخامت كم براي مصرف در نماسازي نيز توليد مي‌شود.
ويژگي آجرهاي ماسه‌آهكي بستگي به جنس مواد خام، نحوه قالب‌گيري، دما و مدت پخت آنها دارد. گروه‌بندي آجرهاي ماسه آهكي بر حسب تاب فشاري آنها صورت مي‌گيرد. حداقل ميانگين تاب فشاري آجرهاي كم مقاومت بايد 5/7، آجرهاي با تاب متوسط 10 و آجرهاي پر مقاومت 15 و آجرهاي ممتاز 20 مگاپاسكال (هر مگاپاسكال حدوداً 10 كيلوگرم بر سانتيمتر مربع است) و ميانگين تاب خمشي آنها به ترتيب بايد 8/1، 2/2، 8/2 و 4/3 مگاپاسكال باشد. ضريب تغييرات مقاومت نسبت به ميانگين نبايد براي آجر ممتاز از (20%) و ساير انواع از (30%) تجاوز نمايد.
آجر ماسه آهكي بايد 15 دوره يخبندان تا 15 درجه زير صفر و آب شدن را تحمل كند. كاهش نسبي مجاز تاب فشاري پس از آزمايش يخ زدن نبايد بيش از (20%) باشد. وزن فضايي آجر ماسه آهكي به تاب فشاري آن بستگي دارد و براي آجرهاي كم مقاومت، متوسط، پر مقاومت و ممتاز، به ترتيب نبايد از 5/1،7/1، 9/1 و 1/2 گرم بر سانتيمتر مكعب كمتر شود. جمع‌شدگي ناشي از خشك شدن آجرهاي ماسه‌ آهكي ممتاز نبايد از (5/2%) و در مورد ساير آجرها از (5/3%) بيشتر شود. ظاهر آجرهاي ماسه آهكي بايد تميز، يكنواخت و عاري از ترك و حفره و مواد خارجي مانند خاك و آهك و مواد آلي گياهي باشد. جذب آب آجر ماسه آهكي در 24 ساعت نبايد از (8%) كمتر و از (20%) بيشتر شود.

-2-4 آجر مناسب براي مصارف گوناگون
آجر مناسب براي مصارف گوناگون در جدول زير آمده است:
1: زير لايه نم‌بندي ديوار يا مکانهاي مجاور با آب :
الف) محل پر آب با امکان يخزدگي : آجر ماسه آهکي ممتاز- آجر رسي ماشيني پرمقاومت
ب) محل کم آب : آجر ماسه آهکي پر مقاومت- آجر رسي ماشيني پرمقاومت
2 : بالاي لايه نم‌بندي ديوار، کارهاي عمومي طاق‌زني و تيغه‌سازي : انواع آجر ماسه آهکي و رسي مشروط بر رعايت ساير شرايط و انطباق با مشخصات پروژه
3 : دست‌اندازها، پله‌ها، فرش کف، نقاط واقع در فضاي باز، آب‌روها، طوقه چاهها و دودکشها : آجر ماسه آهکي از نوع ممتاز و آجر رسي ماشيني پرمقاومت
4 : نماي ساختمانها  : آجر رسي ماشيني و قزاقي، آجر ماسه آهکي، قطعات نازک ماسه آهکي و رسي
5 : فرش کف و پله‌هاي داخلي ساختمانها : آجر ماسه آهکي پر مقاومت و ممتاز و آجر رسي ماشيني و دستي نما مشروط بر انطباق با مشخصات پروژه
 -2-5 مصالح نصب و ملاتها
2-2-5-2 اتصالات و بستها
مصالح نصب آجرهاي نازك و اتصالات و بستهاي فلزي كه در ديوارهاي دو جداره و نظاير آن به كار مي‌رود، بايد فلز زنگ نزن باشد و يا تمام قسمتهاي آن در داخل ملات يا دوغاب قرار گيرد تا از زنگزدگي آنها جلوگيري به عمل آيد. اتصالات غير فلزي به لحاظ دوام و استحكام بايد قبلاً به تصويب دستگاه نظارت برسد.
 2-2-6 حمل و نقل و نگهداري
بارگيري، حمل و باراندازي انواع آجر بايد با دقت انجام شود به نحوي كه ضايعات به حداقل ممكن برسد. آجرها و بلوكها بايد در محل تميز و سرپوشيده به طور جدا از هم دسته‌بندي شده و از تماس آنها با خاك، مواد مضر، رطوبت و يخ و برف جلوگيري شود.

2-3 بلوك سيماني
  2-3-1 كليات
بلوك سيماني يا بلوك بتني از اختلاط سيمان و آب با شن ريزدانه و ماسه يا ديگر سنگدانه‌هاي مناسب و لرزاندن و متراكم كردن مخلوط و عمل آوردن و مراقبت از آنها در محيط مناسب ساخته مي‌شود. بلوكهاي سيماني به اشكال توخالي و توپر ساخته شده و در ديوارهاي خارجي و داخلي به صورت باربر و غير باربر و در تيغه‌هاي جدا كننده و سقفهاي تيرچه بلوك و ساير قسمتهاي ساختمان به مصرف مي‌رسند. بلوكهاي سيماني بيشتر در نقاطي مرسوم هستند كه براي توليد آجر محدوديتهايي وجود داشته باشد. از مزاياي اين فرآورده، صرفه‌جويي در مصرف مصالح و زمان اجرا، حمل آسان، عايق بودن نسبي حرارتي و صوتي و سهولت در مسلح كردن مي‌باشد.
وزن بلوك بستگي به وزن بتني دارد كه بلوك با آن ساخته مي‌شود، بلو‌كهاي ساخته شده از شن و ماسه طبيعي رودخانه‌اي يا شكسته، داراي وزن ويژه‌اي معمولي و در حدود 2000 كيلوگرم بر متر مكعب هستند، بلوكهاي با وزن ويژه كمتر از 1680 كيلوگرم بر متر مكعب را سبك به حساب مي‌آورند، در ساخت اين بلوكها از دانه‌هايي مانند پوكه معدني و پوكه ساختگي استفاده مي‌شود. مقاومت بلوكهاي سبك با وجود كاهش وزن، در مقايسه با بلوكهاي معمولي، كاهش چشمگيري ندارد.
بلوكهاي سيماني به لحاظ شكل ظاهري به انواع توخالي باربر و غير باربر و توپر و آجر بتني و از نقطه نظر محل مصرف به ديواري توكار و نمادار، تيغه‌اي، ستوني و سقفي گروه‌بندي مي‌شوند. بلوكهاي ويژه‌اي نيز براي دودكش، نعل درگاه، جدول خيابانها و پياده‌روها و فرش كف ساخته مي‌شود.

2-3-2 انطباق با مشخصات و استانداردها   
بلوكهاي مورد مصرف در هر پروژه بايد از لحاظ ويژگيهاي فيزيكي و مكانيكي و ابعاد و شكل ظاهري با آنچه در مشخصات فني خصوصي و نقشه‌ها و ديگر مدارك پيمان ذكر شده است، مطابقت داشته باشند. نمونه‌هاي انواع بلوك مصرفي شامل بلوكهاي توكار و نمادار ديواري و سقفي بايد قبلاً به تصويب دستگاه نظارت برسد.
ويژگيها و روشهاي آزمايش بلوكها بايد مطابق استانداردهاي ايراني زير باشد:
ـ استاندارد شماره 70 : بلوكهاي سيماني
ـ استاندارد شماره 2909 : استاندارد، ويژگيها و روشهاي آزمون تيرچه و بلوك سقفي
ـ هر استاندارد ايراني ديگري كه تا زمان انعقاد پيمان در باره انواع بلوكهاي سيماني تدوين يا تجديدنظر شود.
تا زماني كه استاندارد ايراني در برخي موارد تدوين نشده باشد در درجه اول استانداردهاي سازمان بين‌المللي استاندارد ISO معتبر خواهد بود و در صورت نبودن استاندارد مذكور به ترتيب استانداردهاي آمريكايي ASTM ، بريتانيايي BS و آلماني DIN ملاك عمل قرار خواهد گرفت.
 -3-3 ويژگيها و حداقل حدود قابل قبول
2-3-3-1 بلوكهاي ديواري
بلوكهاي سيماني ساده بايد به شكل مكعب مستطيل و كاملاً سالم و بدون عيب بوده و سطوح آن چسبندگي كافي با اندود و ملات داشته باشد.
استاندارد ايران شماره 70، سال 1357، بلوكهاي توخالي ديواري را به انواع 40×30×20، 40×20×20 و 40×10×20 سانتيمتر گروه‌بندي كرده و جمع طول قطعات توپر را بيش از  كل طول در همان جهت و سطح قسمتهاي پر را بيش از (50%) سطح كل بلوك در جهت عمود بر بار وارده و ضخامت حداقل جداره‌ها و پوسته خارجي بلوكهاي كوچك را 3 سانتيمتر و بلوكهاي متوسط و بزرگ را 4 سانتيمتر تعيين نموده است.

ابعاد مذكور اسمي هستند، و اندازه‌هاي واقعي طول و ارتفاع بلوك را، به خاطر وجود ملات، 1 سانتيمتر كمتر اختيار مي‌كنند. رواداري براي طول بلوك 3± و براي عرض و ارتفاع بلوك 5/1± ميليمتر تعيين شده است. علاوه بر اندازه‌هاي ذكر شده ممكن است بلوكها در ابعاد و اندازه‌هاي ديگري نيز بنا به توافق خريدار و سازنده تهيه شوند. مشخصات مواد اوليه مصرفي، طرز ساخت و مراقبت از بلوكها و خشك كردن آنها در استاندارد مزبور آمده است كه بايد از سوي سازندگان رعايت گردد.
مخلوط بتن مصرفي در ساخت بلوك بايد از يك پيمانه سيمان پرتلند و 5/3 پيمانه شن (به درشتي حداكثر نصف ضخامت نازك‌ترين ديواره بلوك) و 5/2 پيمانه ماسه و 150-130 ليتر آب براي بتن لرزيده يا 180-160 ليتر براي بتن نلرزيده تشكيل شده باشد، اختلاط مي‌تواند با دست يا ماشين انجام شود. در صورتي كه ساختن بلوك با وسايل دستي انجام گيرد، مخلوط بايد كم‌كم و در قشرهاي 5 تا 5/7 سانتيمتر در قالب ريخته و هر لايه جداگانه كوبيده و متراكم گردد تا قالب كاملاً پر شود و سپس روي قالب توسط ماله صاف و همسطح گردد. در صورتي كه ساختن بلوك با وسايل مكانيكي انجام گيرد، قالب بايد تا ارتفاع معيني بالاتر از سطح نهايي آن پر شده و مخلوط درون قالب پس از لرزاندن، كوبيده و صاف گردد. پس از قالب‌گيري بايد بلوكها را بلافاصله از قالب جدا نموده و روي صفحات زير بلوكي (پالت) به محل مناسبي براي عمل‌آوري منتقل ساخت، چنانچه توليد بلوك به وسيله ماشينهاي بلوك‌زني سيار (تخم‌كن) انجام شود، بستر زير بلوكها بايد صاف، تميز و عاري از آلودگي و خاك بوده و با بتن يا اندود سيماني پوشيده شده باشد. همچنين براي جلوگيري از تابش آفتاب، ريزش باران و وزش باد، بلوكها را بايد در محلهاي سرپوشيده و دور از جريان هوا توليد كرد. در مورد توليد بلوك با ماشينهاي خودكار بايد به مشخصات فني خاص ماشين توجه كافي مبذول گردد.

هنگامي‌كه دماي محيط از 5 درجه سلسيوس كمتر باشد، بايد توليد بلوك در محوطه روباز را متوقف نمود. به منظور جلوگيري از آثار تخريبي ناشي از تابش مستقيم خورشيد، خصوصاً در دماي بيش از 25 درجه سلسيوس، وزش باد، شسته شدن توسط باران و آبپاشي نادرست، كاهش سريع درجه حرارت در روزهاي اول و سرماي زياد و يخزدگي، عمل‌آوري بلوكهاي بتني امري است ضروري. فاصله زماني بين‌ قالب‌گيري بلوكها و آغاز عمليات مراقبت حداقل 4 تا 5 ساعت خواهد بود. عمل‌آوري ممكن است به يكي از روشهاي زير صورت پذيرد:
     الف:  عمل آوردن با آب
 اين روش كه غالباً در هواي گرم و خشك متداول است به وسايل و تجهيزات خاص نياز ندارد، جز آبپاشي براي حفظ رطوبت و سرپناه براي حفاظت از تابش آفتاب، باد و باران. در اين روش ميزان آبپاشي بستگي به شرايط جوي داشته و حدود يك هفته به طول خواهد انجاميد. در اين روش آبپاشي بايد چنان صورت گيرد كه صدمه مكانيكي به بلوكها وارد نيامده و در تمام مدت بلوكها مرطوب باقي بمانند.
       ب:   عمل آوردن از طريق گرم كردن
 اين روش در كارهاي با ابعاد محدود مورد استفاده است و نياز به تجهيزات و امكانات زياد ندارد.در اين روش بلوكها در مقابل بخاري مجهز به بادبزن قرار گرفته و هواي گرم از بين آنها عبور مي‌نمايد. روي بلوكها با پوشينه مراقبت به منظور حفظ گرما و رطوبت پوشانيده مي‌شود.
       ج:    عمل آوردن با بخار آب
       براي كاهش زمان عمل‌آوري از روش گرم كردن بلوكها با بخار آب استفاده مي‌شود. اين شيوه عمل‌آوري كه بيشتر در توليد انبوه بلوك به كار مي‌رود، نيازمند اطاقهاي بخار و تجهيزات جنبي آن است. درجه حرارت اين اطاقها تا 80 درجه سانتيگراد مي‌رسد، افزايش و كاهش درجه حرارت بلوكها در اين حالت به آرامي صورت مي‌گيرد تا بلوكها ضمن عمل‌آوري، آب خود را از دست ندهند. در اين موارد مدت عمل‌آوري به حدود يك روز تقليل مي‌يابد.

       صرف نظر از اينكه عمل‌آوري به چه شيوه‌اي صورت پذيرد، پس از پايان مدتهاي تعيين شده فوق، بايد بلوكها را به محل مصون از تابش مستقيم خورشيد و وزش باد، منتقل، و به مدت 3 هفته تمام آنها را مورد مراقبت قرار داد، تا به طور يكنواخت خشك شوند، به نحوي كه ميزان رطوبت باقيمانده از (2%) براي بلوكهاي با وزن مخصوص 1400 كيلوگرم بر متر مكعب و (5%) براي بلوكهاي با وزن مخصوص كمتر از 1400 كيلوگرم بر متر مكعب تجاوز ننمايد. مصرف بلوكهاي خشك نشده در ديوار باعث جمع‌شدگي كار و ايجاد ترك خواهد شد و از اين رو رعايت ميزان رطوبت باقيمانده امري الزامي است.
    كليه بلوكها بايد سالم، بدون شكستگي سطوح و لبه‌ها و ساير نواقصي باشند كه سبب ضعف بلوك در كار مي‌گردد، از اين رو بلوكها را بايد به هنگام مصرف به دقت مورد بازديد قرار داد و از مصرف بلوكهاي معيوب خودداري نمود.
     تاب فشاري متوسط 12 بلوك نبايد از 280 كيلوگرم بر سانتيمتر مربع (براي سطوح پر) كمتر شود مشروط بر اينكه تاب فشاري هيچ يك از بلوكها از (75%) مقدار تاب متوسط به دست آمده كمتر نباشد.
2-3-3-2 بلوكهاي سقفي
ضخامت تيغه‌هاي بلوك سقفي حداقل 15 ميليمتر، عرض تكيه‌گاه بلوك سقفي بر روي تيرچه دست كم 5/17 ميليمتر، رواداري در عرض بلوك 2± و در طول و ارتفاع 5± ميليمتر خواهد بود. مصرف سيمان در اين بلوك به خاطر نازكي تيغه، قدري بيش از بلوك ديواري است.
2-3-3-3 بلوكهاي نمادار
بلوكهاي نمادار به ابعاد بلوكهاي ديواري با نماي صاف و نقشدار تهيه مي‌شوند. براي جلوگيري از زخمي شدن و پريدگي لبه‌ها و سطوح در موقع شكستن بلوكهاي نمادار جهت مصرف، آنها را در اندازه‌هاي نيمه و سه قدي نيز مي‌سازند. به منظور صاف بودن سطوح در اين نوع بلوك بايد مصرف سيمان قدري بيشتر از بلوكهاي معمولي باشد.

2-3-3-4 بلوكهاي سبك
بلوكهاي سبك ديواري و سقفي به منظور كاهش وزن و بار مرده و تقليل تبادل حرارتي و صوتي در ساختمان مصرف مي‌شوند. اين بلوكها را از انواع بتن سبك مي‌سازند كه معمول‌ترين آنها بتنهاي گازي و سبكدانه هستند.
وزن ويژه بلوكهاي سبكدانه از 1200 تا 1450 كيلوگرم بر متر مكعب و تاب فشاري متوسط 3 نمونه آنها بايد دست كم 70 كيلوگرم بر سانتيمتر مربع (در سطح كل بلوك) و حداقل تاب فشاري يك نمونه 55 كيلوگرم بر سانتيمتر مربع باشد، حداكثر ميزان جذب آب در مورد اين بلوكها 30 كيلوگرم بر متر مكعب مي‌باشد.

2-4 مصالح سنگي براي بتن
-4-1 كليات
مصالح سنگي بتن يا سنگدانه‌ها معمولاً حدود (70%) از حجم بتن را تشكيل مي‌دهند و بسياري از ويژگيهاي فيزيكي، شيميايي و مكانيكي بتن به سنگدانه‌ها ارتباط دارد. از اين رو نقش سنگدانه‌ها در بتن از نقطه‌نظر ويژگيها، طرح اختلاط و مسائل اقتصادي حائز اهميت مي‌باشد. سنگدانه‌ها ممكن است از منابع طبيعي به صورت رودخانه‌اي (گرد گوشه) يا خرد شده (تيز گوشه) يا مخلوطي از اين دو نوع باشند.
مصالح سنگي به دو دسته ريزدانه، يا ماسه، و درشت‌دانه، يا شن، گروه‌بندي مي‌شوند. اندازه ريزدانه‌ها از صفر تا 76/4 ميليمتر و اندازه درشت‌دانه‌ها از 76/4 ميليمتر شروع شده و بسته به نوع بتن حداكثر درشتي دانه‌ها ممكن است 5/9، 7/12، 05/19، 1/38، 8/50 ميليمتر و بيشتر باشد و در سازه‌هاي جسيم مانند سدها ممكن است درشتي دانه‌ها تا 254 ميليمتر نيز برسد.
وزن ويژه شن و ماسه بسته به نوع سنگ متغير بوده و به سه دسته سبك، معمولي و سنگين تقسيم‌بندي مي‌شود. در اين بخش از نشريه پيرامون شن و ماسه با وزن ويژه معمولي بحث خواهد شد.
-4-2 انطباق با مشخصات و استانداردها
مصالح سنگي بايد از نظر ويژگيهاي شيميايي، فيزيكي و مكانيكي، اندازه و شكل، دانه‌بندي، آزمايش سنگ‌نگاري Petrography ، مقدار كل رطوبت محتوي، رطوبت سطحي، مشخصه‌هاي ظاهري و رنگ (بتن نما) با نقشه‌ها و مشخصات و ساير مدارك پيمان منطبق باشد. نمونه‌هاي شن و ماسه مصرفي بايد قبل از مصرف آزمايش شده و با ذكر محل معدن به تصويب دستگاه نظارت برسد. چنانچه در حين اجراي عمليات بتن بنا به دلايلي محل معدن مصالح سنگي تغيير پيدا كند نمونه‌هاي مواد سنگي معدن جديد بايد مجدداً مورد آزمايش قرار گرفته و به تأييد دستگاه نظارت برسد.

شن و ماسه مي‌تواند رودخانه‌اي يا شكسته انتخاب گردد، ولي در هر صورت مصالح سنگي بايد در طرح اختلاط بتن پاسخگوي نيازهاي بتن مورد مصرف در هر پروژه باشند. ويژگيها‌ و روشهاي آزمايش شن و ماسه بايد مطابق با استانداردهاي ايراني زير باشد:
ـ استاندارد شماره 300 : ”مصالح سنگي ريزدانه براي بتن و بتن مسلح“
ـ استاندارد شماره 302 : ”شن براي بتن و بتن مسلح“
ـ استاندارد شماره 446 : ”روش تعيين مقدار موادي از مصالح سنگي كه از الك 75 ميكرون مي‌گذرد“.
ـ استاندارد شماره 447 : ”روش دانه‌بندي ريز و درشت مصالح سنگي با الك (ماسه و شن)“
ـ استاندارد شماره 448 : ”روش آزمون براي تعيين سايش مصالح سنگي درشت‌دانه با استفاده از ماشين لوس‌آنجلس“
ـ استاندارد شماره 449 : ”روش آزمايش مقاومت مصالح سنگي در مقابل عوامل جوي“
ـ استاندارد شماره 578 : ” روش‌هاي تعيين ميزان جذب آب و تاب مصالح سنگي در برابر يخبندان“
ـ استاندارد شماره 611 : ”روش تعيين رطوبت سطحي شن ريز“
ـ استاندارد شماره 617 : ”روش تعيين تاب گسيختگي فشاري و خمشي مصالح سنگي“
ـ استاندارد شماره 669 : ”روش تعيين تاب شن و ماسه در برابر ضربه“
ـ استاندارد شماره 1685 : ”روش آزمايش تعيين مقدار هم‌ارز ماسه براي خاكها و مصالح ريزدانه“

تا زماني كه استاندارد ايراني در پاره‌اي از موارد تدوين نشده باشد در درجه اول استانداردهاي ”سازمان بين‌المللي استاندارد ISO “ معتبر خواهد بود و درصورت نبودن استاندارد مذكور به ترتيب استانداردهاي آمريكايي ASTM ، بريتانيايي BS ، و آلماني DIN ملاك عمل قرار خواهد گرفت.
-4-3 ويژگيها و حداقل حدود قابل قبول
مصالح سنگي بتن بايد سخت، تميز، بادوام، عاري از پوسيدگي و فاقد لايه‌هاي ورم كننده يا منقبض شونده به هنگام مجاورت با هوا، مواد شيميايي مضر براي بتن و آرماتورها، لايه‌هاي سست، كلوخه‌هاي رسي و ذرات ميكا باشد. مواد سنگي سست، ورقه ورقه، پهن و نازك يا دراز، ناپايدار در برابر هوازدگي، عوامل شيميايي معين و واكنش‌زاي قليايي را نبايد در بتن به مصرف رساند. جنس شن و ماسه بايد از سنگهاي سيليسي، سيليكاتي يا آهكي سخت باشد.
دانه‌بندي شن و ماسه براي بتن و بتن مسلح، بايد مطابق جداول 2-4-3 (الف) و 2-4-3 (ب) باشد. حداكثر رس و لاي و ذرات ريزتر از 75 ميكرون در ماسه طبيعي، و يا ماسه حاصله از شن طبيعي، نبايد از (3%)، و در ماسه شكسته به دست آمده از سنگ، از (10%) و در شن از (1%) وزني تجاوز كند. براي كنترل كارگاهي ارقام مزبور، به يك شيشه استوانه‌اي شكل، يك خط‌كش مدرج و مقداري آب و نمك با غلظت (1%) نياز است (براي ساختن آن مي‌توان يك قاشق چايخوري نمك طعام را در نيم ليتر آب تميز حل كرد.). روش آزمايش به اين ترتيب است:
ابتدا ماسه مورد آزمايش را به قدري درون ظرف شيشه‌اي بريزيد كه ارتفاع آن به 50 ميليمتر برسد، سپس آنقدر آب نمك بيفزاييد تا مجموع ارتفاع ماسه و آب نمك به 75 ميليمتر برسد آنگاه محتويات ظرف را به خوبي تكان داده و بگذاريد به مدت 3 ساعت آرام و بي‌حركت بماند و ذرات رس و لاي روي ماسه ته‌نشين گردد. ارتفاع اين ذرات نبايد بيش از 3 ميليمتر باشد. در اين آزمايش هر ميليمتر ارتفاع ذرات ريز، معادل (1%) وزني ماسه است.

روش سريع براي تشخيص مناسب بودن ماسه وارده به كارگاه كف‌مال كردن آن است، چنانچه ذرات گل به دست بچسبد بايد از تخليه آن جلوگيري شود.
ضريب نرمي ماسه استخراج شده از يك معدن نبايد در حين اجراي كار به ميزاني بيش از 2/0± تغيير نمايد و اين ضريب نرمي نبايد از 3/2 كمتر و از 1/3 بيشتر باشد. شن و ماسه بايد فاقد ناخالصيهاي آلي و ذرات گرد و خاك و پوشش رسي باشد، زيرا اين مواد سبب جلوگيري از چسبيدن آنها به خمير سيمان مي‌شوند. به طور كلي شن و ماسه مصرفي بايد با مندرجات آيين‌نامه بتن ايران تطابق داشته باشند. حدود قابل قبول براي مواد زيان‌آور ماسه و شن در جداول 2-4-3 (پ) و 2-4-3 (ت) درج شده است.
  2-4-4 حمل و نقل و نگهداري
بارگيري، حمل و تخليه مواد سنگي بتن و انبار كردن آنها بايد به نحوي باشد كه مواد خارجي و زيان‌آور در آنها نفوذ نكنند و دانه‌هاي ريز و درشت از يكديگر جدا نشوند. مصالح سنگي بايد دور از پوشش گياهي و مواد آلوده كننده نگهداري شود. شن و ماسه بايد به طور جداگانه انبار شوند و در مواقعي كه درشتي دانه‌هاي شن از 1/38 ميليمتر تجاوز كند، اين دانه‌ها نيز بايد در دو گروه انباشته گردند تا امكان جداشدگي دانه‌ها به حداقل برسد. هنگامي‌كه بزرگترين اندازه سنگدانه 1/38 ميليمتر باشد مرز جدايي دو نوع سنگدانه 05/19 ميليمتر و وقتي كه بزرگترين اندازه 8/50 يا 5/64 ميليمتر باشد مرز جدايي 4/25 ميليمتر خواهد بود. ديوارهاي تقسيم مصالح سنگي بايد به قسمي محكم باشد كه هنگام خالي شدن يك قسمت و پر بودن بخش ديگر، رانش سنگدانه‌ها آنها را خراب نكند، به هنگام بارش و يخبندان بايد روي شن و ماسه را با برزنت يا ورقه‌هاي پلاستيكي مناسب پوشانيد و در گرماي شديد براي آنها سايبان ايجاد كرد تا زياده از حد داغ نشوند.

توده‌هاي شن و ماسه نبايد به شكل مخروطهاي بلندي درآيند، زيرا اين عمل سبب جدا شدگي دانه‌هاي ريز و درشت مي‌شود، بلكه بايد آنها را در لايه‌هايي به ضخامت يكسان انبار نمود و جابه‌جا كردن آنها را به صورت افقي انجام داد. به هنگام وزش باد بايد از جدا شدن ذرات ريز در حين تخليه جلوگيري شود. محل دپو بايد چنان آماده گردد كه همواره تخليه يكنواخت آب مازاد امكانپذير باشد. براي دستيابي به رطوبت يكنواخت براي مصالح سنگي در كارگاه بايد حداقل اين مصالح دوازده ساعت در محل باقيمانده و سپس به مصرف برسند.
 سيلوي ذخيره مواد سنگي حتي‌المقدور بايد به شكل مربع يا دايره بوده و شيب قسمتهاي پايين آن كمتر از 50 درجه باشد. ريختن مصالح سنگي به داخل سيلو بايد به صورت قائم انجام شود تا از برخورد مواد سنگي با كناره‌هاي سيلو جلوگيري به عمل آيد، زيرا اين عمل سبب جداشدگي دانه‌ها مي‌شود.
پر بودن سيلوي مواد سنگي باعث كاهش شكسته شدن مصالح سنگي و حفظ دانه‌بندي مصالح خواهد شد. در موقع خالي كردن سنگدانه‌ها از بلندي به داخل سيلو بايد از نردبان مواد سنگي استفاده كرد. در صورت شكسته شدن مواد سنگي در حين جابه‌جا كردن بايد قبل از ساختن بتن آنها را مجدداً دانه‌بندي كرد.